Trong những năm gần đây, AI không còn là công nghệ dành riêng cho các tập đoàn lớn hay viện nghiên cứu. Với sự phát triển của điện toán đám mây, dữ liệu lớn và các nền tảng AI mã nguồn mở, startup có thể tiếp cận và ứng dụng AI ngay từ giai đoạn đầu. Tuy nhiên, việc sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ đơn thuần hay biến AI thành lợi thế cạnh tranh chiến lược là hai cách tiếp cận hoàn toàn khác nhau, dẫn đến những kết quả rất khác trong quá trình phát triển.

AI như một công cụ hỗ trợ trong giai đoạn đầu

Ở giai đoạn khởi sự, phần lớn startup tiếp cận AI với vai trò là công cụ hỗ trợ nhằm tối ưu chi phí và nâng cao hiệu suất vận hành. AI được sử dụng trong các hoạt động như phân tích dữ liệu khách hàng, tự động hóa marketing, chăm sóc khách hàng, hỗ trợ ra quyết định hoặc tối ưu quy trình nội bộ. Cách tiếp cận này giúp startup tận dụng AI để làm tốt hơn những gì họ đang làm, thay vì tạo ra sự thay đổi mang tính cấu trúc. AI đóng vai trò tăng năng suất lao động, giảm phụ thuộc vào nguồn nhân lực lớn và hỗ trợ founder ra quyết định nhanh hơn trong bối cảnh nguồn lực hạn chế.

Giới hạn của việc xem AI chỉ là công cụ

Mặc dù mang lại hiệu quả ngắn hạn, việc coi AI chỉ là công cụ hỗ trợ có những giới hạn rõ ràng. Khi các công cụ AI ngày càng phổ biến và dễ tiếp cận, lợi thế mà chúng mang lại nhanh chóng bị sao chép. Startup sử dụng AI theo cách giống nhau sẽ khó tạo ra sự khác biệt bền vững. Trong trường hợp này, AI không trở thành yếu tố cốt lõi của mô hình kinh doanh, mà chỉ là một lớp công nghệ bổ trợ. Khi thị trường cạnh tranh khốc liệt hơn, startup rất dễ bị vượt qua bởi các đối thủ có chiến lược AI bài bản và sâu hơn.

AI trở thành nền tảng tạo giá trị cốt lõi

Khi AI được tích hợp sâu vào sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh, vai trò của công nghệ này thay đổi căn bản. AI không còn chỉ hỗ trợ vận hành, mà trực tiếp tham gia vào việc tạo ra giá trị cho khách hàng. Trong trường hợp này, AI giúp startup giải quyết các vấn đề phức tạp mà các phương pháp truyền thống khó xử lý, cá nhân hóa trải nghiệm người dùng ở quy mô lớn, hoặc tạo ra những sản phẩm, dịch vụ mới mà trước đây chưa khả thi. AI trở thành một phần không thể tách rời của đề xuất giá trị mà startup mang lại cho thị trường.

Dữ liệu là yếu tố quyết định lợi thế cạnh tranh từ AI

AI chỉ thực sự tạo ra lợi thế cạnh tranh khi được xây dựng trên nền tảng dữ liệu phù hợp. Startup sở hữu dữ liệu độc quyền, dữ liệu có chất lượng cao hoặc khả năng thu thập và xử lý dữ liệu hiệu quả sẽ có lợi thế rõ rệt trong việc huấn luyện và cải thiện các mô hình AI. Việc đầu tư sớm vào chiến lược dữ liệu, bao gồm cách thu thập, lưu trữ, bảo mật và khai thác dữ liệu, giúp startup tạo ra rào cản cạnh tranh mà đối thủ khó sao chép. Trong nhiều trường hợp, chính dữ liệu, chứ không phải thuật toán, mới là yếu tố tạo ra khác biệt dài hạn.

AI và sự thay đổi trong cách thiết kế sản phẩm

Khi AI trở thành yếu tố trung tâm, cách startup thiết kế sản phẩm cũng thay đổi. Sản phẩm không còn được xây dựng theo cách tuyến tính, mà liên tục được cải tiến dựa trên dữ liệu và hành vi người dùng. AI cho phép sản phẩm học hỏi, thích nghi và cá nhân hóa theo thời gian. Điều này đòi hỏi startup phải có tư duy sản phẩm dựa trên dữ liệu và chấp nhận việc thử nghiệm, điều chỉnh liên tục. Những startup làm chủ được vòng lặp dữ liệu – AI – cải tiến sản phẩm sẽ có khả năng tạo ra trải nghiệm vượt trội và duy trì lợi thế cạnh tranh.

Tác động của AI đến mô hình kinh doanh và chiến lược tăng trưởng

AI không chỉ ảnh hưởng đến sản phẩm, mà còn tác động đến mô hình kinh doanh và chiến lược tăng trưởng của startup. Nhờ AI, startup có thể mở rộng quy mô nhanh hơn mà không cần tăng tương ứng chi phí nhân sự, đồng thời tiếp cận các phân khúc khách hàng mới thông qua khả năng cá nhân hóa và dự đoán nhu cầu. Trong một số trường hợp, AI cho phép startup tạo ra mô hình kinh doanh hoàn toàn mới, dựa trên dữ liệu và thuật toán, thay vì dựa trên tài sản vật lý hoặc nguồn lực truyền thống.

Những thách thức khi xây dựng lợi thế cạnh tranh bằng AI

Việc biến AI thành lợi thế cạnh tranh không phải không có thách thức. Startup cần đối mặt với bài toán thiếu hụt nhân lực AI chất lượng cao, chi phí đầu tư ban đầu cho hạ tầng dữ liệu, cũng như các vấn đề về đạo đức, quyền riêng tư và tuân thủ pháp lý. Ngoài ra, việc phụ thuộc quá mức vào công nghệ mà thiếu chiến lược kinh doanh rõ ràng có thể khiến startup rơi vào tình trạng “công nghệ đi trước thị trường”. Do đó, AI cần được triển khai gắn chặt với mục tiêu kinh doanh và nhu cầu thực tế của khách hàng.

AI trong chiến lược dài hạn của startup

Đối với startup, câu hỏi không còn là có nên sử dụng AI hay không, mà là sử dụng AI ở mức độ nào và với vai trò gì trong chiến lược phát triển. Những startup coi AI là một phần trong năng lực cốt lõi, được đầu tư có hệ thống và gắn với tầm nhìn dài hạn, sẽ có khả năng tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Ngược lại, những startup chỉ sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ ngắn hạn sẽ sớm bị hòa lẫn trong thị trường khi công nghệ này trở nên phổ biến.

AI trong khởi nghiệp đang dịch chuyển từ vai trò công cụ hỗ trợ sang yếu tố chiến lược tạo lợi thế cạnh tranh. Sự khác biệt không nằm ở việc có sử dụng AI hay không, mà nằm ở cách startup tích hợp AI vào sản phẩm, dữ liệu và mô hình kinh doanh. Khi được triển khai đúng cách, AI không chỉ giúp startup vận hành hiệu quả hơn, mà còn trở thành nền tảng cho tăng trưởng bền vững và khả năng dẫn dắt thị trường trong dài hạn.

(CASIC tổng hợp)