Tăng trưởng là từ khóa được nhắc đến nhiều nhưng cũng là khái niệm dễ bị hiểu sai trong khởi nghệp. Không ít Startup tự tin công bố mức tăng trưởng ấn tượng lên đến 50%, 100%, thậm chí vài trăm phần trăm. Tuy nhiên, con số đó không thực sự phản ánh sức tăng trưởng thật của doanh nghiệp khởi nghiệp mà chỉ là hiệu ứng của một giai đoạn khởi đầu thuận lợi. Trong khi đó, chỉ số CAGR (Compound Annual Growth Rate - Tỷ lệ tăng trưởng kép hàng năm) ngày càng được giới đầu tư, chuyên gia tài chính và các nhà sáng lập nghiêm túc xem là thước đo quan trọng để đánh giá chất lượng tăng trưởng của một Startup.

Tăng trưởng nhanh chưa chắc đã là tăng trưởng bền vững

Khởi nghiệp, về bản chất, là hành trình tìm kiếm và chứng minh một mô hình kinh doanh có khả năng mở rộng. Ở giai đoạn đầu, việc doanh thu tăng nhanh là điều dễ hiểu, bởi startup thường xuất phát từ mức nền rất thấp. Từ vài trăm triệu lên vài tỷ đồng doanh thu trong một năm có thể tạo ra tỷ lệ tăng trưởng rất cao, nhưng điều đó chưa đủ để khẳng định doanh nghiệp đang đi đúng hướng. Thực tế cho thấy, nhiều startup đạt tăng trưởng đột biến trong một vài năm đầu nhưng nhanh chóng chững lại, thậm chí suy giảm sau đó. Nguyên nhân có thể đến từ thị trường ngách quá nhỏ, chi phí mở rộng vượt khả năng kiểm soát hoặc mô hình kinh doanh chưa đủ vững. Khi chỉ nhìn vào tăng trưởng từng năm riêng lẻ, nhà sáng lập dễ rơi vào ảo tưởng thành công, còn nhà đầu tư có thể đưa ra quyết định sai lệch. Đó là lý do vì sao các chỉ số phản ánh tăng trưởng dài hạn, có tính tổng hợp ngày càng được coi trọng hơn.

CAGR là gì và vì sao được sử dụng rộng rãi?

CAGR (Compound Annual Growth Rate) là chỉ số tốc độ tăng trưởng kép hằng năm, thể hiện mức tăng trưởng trung bình mỗi năm của một đại lượng (doanh thu, lợi nhuận, số lượng người dùng…) trong một khoảng thời gian nhất định, giả định rằng mức tăng trưởng được tái đầu tư và diễn ra đều qua các năm. Nói cách khác, CAGR giúp trả lời câu hỏi: nếu doanh nghiệp tăng trưởng với một tốc độ ổn định mỗi năm, thì tốc độ đó là bao nhiêu để đi từ điểm xuất phát đến điểm bão hòa? Công thức tính CAGR không phức tạp, nhưng giá trị của nó nằm ở khả năng khắc phục những hạn chế của những biến động ngắn hạn, từ đó phản ánh xu hướng tăng trưởng thực chất hơn so với việc chỉ so sánh năm đầu và năm cuối.

Trong phân tích tài chính, CAGR được sử dụng phổ biến để:

• Đánh giá hiệu quả tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận của doanh nghiệp.
• So sánh các startup có quy mô và thời gian hoạt động khác nhau.
• Đánh giá khả năng mở rộng và sức bền của mô hình kinh doanh.
• CAGR thể hiện sức khỏe tài chính của startup?

Đối với doanh nghiệp khởi nghiệp, CAGR không chỉ là một con số tài chính. Nó phản ánh ba yếu tố cốt lõi: khả năng tạo giá trị, khả năng duy trì đà tăng trưởng và mức độ ổn định trong vận hành.

• Thứ nhất, CAGR cho thấy startup có thực sự tạo ra giá trị bền vững hay không. Một doanh nghiệp có CAGR doanh thu cao trong 3 - 5 năm liên tiếp thường đã tìm được “product - market fit” và đang khai thác thị trường hiệu quả. Ngược lại, CAGR thấp hoặc biến động mạnh là dấu hiệu cho thấy mô hình kinh doanh vẫn còn nhiều rủi ro.
• Thứ hai, chỉ số này phản ánh năng lực quản trị tăng trưởng. Tăng trưởng quá nhanh nhưng không kiểm soát được chi phí sẽ khiến CAGR lợi nhuận thấp hoặc âm, dù doanh thu tăng mạnh. Với nhà đầu tư, đây là tín hiệu cảnh báo rõ ràng.
• Thứ ba, CAGR giúp đặt startup vào bối cảnh so sánh thực tế. Khi các startup cùng ngành đều có CAGR doanh thu 20–30%/năm, một doanh nghiệp chỉ đạt 10% sẽ khó được xem là nổi bật, bất kể những con số tăng trưởng ngắn hạn trước đó có đầy kỳ vọng đến đâu.

Dù hữu ích, CAGR không phải là “chiếc chìa khóa vạn năng” nếu bị sử dụng sai cách. Một số nhà sáng lập có xu hướng “làm đẹp” câu chuyện tăng trưởng bằng cách chọn mốc thời gian có lợi nhất để tính CAGR, bỏ qua các giai đoạn suy giảm hoặc bất ổn. Ngoài ra, CAGR không phản ánh được mức độ biến động trong từng năm. Hai startup có cùng CAGR 25% trong 5 năm có thể có hai câu chuyện rất khác nhau: một doanh nghiệp tăng trưởng đều đặn, doanh nghiệp kia tăng mạnh rồi giảm sâu trước khi phục hồi. Vì vậy, CAGR cần được đặt cạnh các chỉ số khác như tăng trưởng từng năm, biên lợi nhuận, dòng tiền và khả năng giữ chân khách hàng. Với startup giai đoạn rất sớm (dưới 2 năm), việc sử dụng CAGR cũng cần thận trọng, bởi dữ liệu chưa đủ dài để phản ánh xu hướng thực chất.

Trong quá trình thẩm định startup, các quỹ đầu tư mạo hiểm thường xem CAGR là một trong những chỉ số nền tảng, đặc biệt khi đánh giá doanh nghiệp đã qua giai đoạn thử nghiệm. Tuy nhiên, họ không chỉ hỏi “CAGR của bạn là bao nhiêu?”, mà còn quan tâm đến câu hỏi “CAGR đó đến từ đâu?”. Một CAGR cao nhờ mở rộng thị trường hiệu quả, chi phí hợp lý và sản phẩm có khả năng nhân rộng sẽ được đánh giá rất khác so với CAGR đạt được bằng cách “đốt tiền” cho marketing hoặc khuyến mãi ngắn hạn. Thực tế, nhiều nhà đầu tư sẵn sàng chấp nhận CAGR doanh thu thấp hơn nếu startup chứng minh được khả năng kiểm soát chi phí, cải thiện biên lợi nhuận và có lộ trình tăng trưởng rõ ràng trong trung hạn.

Trong thế giới khởi nghiệp đầy kỳ vọng và áp lực tăng trưởng, chỉ số CAGR đóng vai trò như một “bộ lọc” giúp phân biệt giữa tăng trưởng bề nổi và tăng trưởng thực chất. Nó không thay thế được các phân tích chuyên sâu khác, nhưng là nền tảng quan trọng để đánh giá sức khỏe dài hạn của một doanh nghiệp khởi nghiệp. Với các startup nghiêm túc, việc hiểu đúng và sử dụng đúng CAGR không chỉ phục vụ mục tiêu gọi vốn, mà còn giúp xây dựng chiến lược phát triển bền vững. Bởi sau tất cả, tăng trưởng thật không nằm ở những con số gây ấn tượng trong ngắn hạn, mà ở khả năng duy trì giá trị và mở rộng một cách có kiểm soát theo thời gian.

(CASIC tổng hợp)