Với người mới, khởi nghiệp thường trông giống một bài toán có thể giải được nếu đủ cố gắng. Một ý tưởng có vẻ hợp lý, vài tháng làm việc chăm chỉ, thêm chút may mắn và doanh nghiệp sẽ đi vào quỹ đạo. Nhiều câu chuyện thành công được kể lại theo một cách giản lược và gọn gàng, khiến hành trình khởi nghiệp trông có vẻ tuyến tính và dễ nắm bắt.

Nhưng thực tế lại khác khi mà phần lớn người mới thường đánh giá sai độ khó của khởi nghiệp, không phải vì họ thiếu năng lực, mà vì họ chưa từng trực tiếp đối diện với những lớp vấn đề phức tạp nội tại – những điều thường không xuất hiện trong những câu chuyện truyền cảm hứng.

Người ngoài cuộc thường chỉ nhìn thấy kết quả cuối cùng: sản phẩm ra mắt, văn phòng mới, đội ngũ đông hơn, doanh thu tăng trưởng. Những gì diễn ra phía sau (thất bại, thử nghiệm, quyết định sai, áp lực dòng tiền...) hiếm khi được kể đầy đủ. Khi thiếu bức tranh toàn cảnh, người mới dễ tin rằng thành công đến từ một vài quyết định đúng, thay vì hàng trăm quyết định chưa chắc chắn và nhiều lần thủ nghiệm và sửa sai liên tiếp.

Một trong những đánh giá phổ biến nhất là cho rằng có ý tưởng tốt đồng nghĩa với việc đã đi được nửa chặng đường. Thực tế, ý tưởng chỉ là điểm bắt đầu và thường là phần dễ nhất của việc xây dựng doanh nghiệp khởi nghiệp. Xây dựng doanh nghiệp đòi hỏi nhiều thứ hơn: bán hàng, quản lý tài chính, vận hành, nhân sự, pháp lý... Những kỹ năng này không tự động xuất hiện chỉ vì bạn có một ý tưởng thú vị. Khi bước vào thực tế, các yếu tố của thị trường (nhu cầu, có khách hàng mục tiêu, có mức giá hợp lý...) thường không rõ ràng. Khách hàng không hành xử như trong giả định của startup. Họ thay đổi quyết định, so sánh nhiều lựa chọn và không luôn sẵn sàng trả tiền. Việc hiểu sai hành vi khách hàng khiến nhiều startup phải trả giá đắt ngay từ giai đoạn đầu. Hơn nữa, nhiều người mới khởi nghiệp tin rằng chỉ cần làm việc đủ nhiều, kết quả sẽ đến. Chăm chỉ là cần thiết, nhưng nó không bù đắp được những quyết định sai về mô hình kinh doanh. Trong khởi nghiệp, làm sai hướng nhanh hơn không giúp bạn đến đích sớm hơn. Ngược lại, nó chỉ khiến bạn kiệt sức sớm hơn.

Áp lực trong khởi nghiệp không chỉ đến từ khối lượng công việc, mà từ cảm giác bất định kéo dài. Không có câu trả lời chắc chắn, không có mốc thời gian rõ ràng, không có đảm bảo thành công. Với người mới, việc sống lâu trong trạng thái này là cú sốc lớn. Nhiều người không bỏ cuộc vì thiếu năng lực mà vì không chịu được áp lực tâm lý. Khi doanh nghiệp còn nhỏ, người sáng lập chịu trách nhiệm cho mọi thứ. Từ doanh thu đến tinh thần đội ngũ, từ chất lượng sản phẩm đến uy tín với khách hàng. Người mới thường chỉ nghĩ đến quyền làm chủ, mà chưa nghĩ đủ về trách nhiệm làm chủ. Đây là một trong những khoảng chênh lớn nhất giữa kỳ vọng và thực tế. Truyền thông thường kể nhiều về những startup thành công nhanh, gọi vốn lớn, tăng trưởng mạnh. Nhưng đó là số ít. So sánh bản thân với các trường hợp ngoại lệ khiến người mới đánh giá sai xác suất thành công và đánh giá thấp rủi ro mình đang đối mặt. Khởi nghiệp không khó vì thiếu công cụ hay kiến thức. Nó khó vì bạn phải liên tục học trong khi vẫn phải tồn tại. Bạn vừa phải thử nghiệm, vừa phải kiếm tiền, vừa phải giữ đội ngũ được ổn định.

Những người chưa từng trực tiếp chịu trách nhiệm cho kết quả kinh doanh thường dễ đánh giá sai độ khó của khởi nghiệp. Họ quen với việc làm tốt phần việc được giao nhưng chưa quen với việc gánh toàn bộ kết quả cuối cùng. Điều này không phải điểm yếu, mà chỉ là khoảng trống trải nghiệm. Người mới thường đánh giá sai độ khó của khởi nghiệp vì họ chỉ thấy phần nổi của tảng băng. Phần chìm là áp lực, sai lầm, trách nhiệm chỉ lộ ra khi bạn thực sự bước vào cuộc chơi. Hiểu điều này không phải để nản chí, mà để bước đi tỉnh táo hơn. Khởi nghiệp không dành cho những ai tìm con đường dễ, mà cho những người sẵn sàng học nhanh, sửa sai liên tục và chấp nhận một hành trình khó hơn tưởng tượng ban đầu.

(CASIC tổng hợp)