Khi startup bước qua giai đoạn ý tưởng và bắt đầu đối mặt với các vấn đề phức tạp hơn về thị trường, pháp lý, tài chính, công nghệ hay quản trị, nhu cầu tìm đến chuyên gia trở nên rõ ràng. Tuy nhiên, một câu hỏi lớn thường xuất hiện: startup nên tìm chuyên gia ở đâu và dựa trên cơ sở nào để lựa chọn? Nếu tiếp cận sai nguồn, startup không chỉ tốn chi phí mà còn có thể nhận được những tư vấn thiếu phù hợp với bối cảnh thực tế của mình.

Việc tìm kiếm chuyên gia, vì vậy, cần được nhìn nhận như một hoạt động chiến lược, gắn với giai đoạn phát triển và mục tiêu cụ thể của startup.

Hệ sinh thái khởi nghiệp: điểm khởi đầu tự nhiên nhất

Hệ sinh thái khởi nghiệp bao gồm các trung tâm khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm và tăng tốc khởi nghiệp sáng tạo, tổ chức hỗ trợ startup, quỹ đầu tư, cộng đồng doanh nhân và các chương trình tăng tốc khởi nghiệp. Đây là môi trường tập trung nhiều chuyên gia đã từng làm việc trực tiếp với startup ở các giai đoạn khác nhau. Ưu điểm lớn nhất của việc tìm chuyên gia trong hệ sinh thái này là tính phù hợp bối cảnh. Các chuyên gia không chỉ có kiến thức chuyên môn mà còn hiểu rõ đặc thù của startup: nguồn lực hạn chế, áp lực tăng trưởng nhanh và mức độ rủi ro cao. Nhiều chuyên gia trong hệ sinh thái cũng sẵn sàng đồng hành dưới vai trò cố vấn (mentor) thay vì chỉ cung cấp dịch vụ tư vấn thuần túy. Đối với startup giai đoạn đầu, đây thường là lựa chọn an toàn và hiệu quả nhất.

Mạng lưới nhà đầu tư và doanh nhân

Nhà đầu tư không chỉ mang lại vốn, mà còn mang theo mạng lưới quan hệ rộng lớn. Trong quá trình thẩm định và đồng hành cùng nhiều startup, họ tích lũy danh sách các chuyên gia uy tín trong nhiều lĩnh vực như pháp lý, tài chính, chiến lược, công nghệ, marketing và mở rộng thị trường. Doanh nhân đi trước, đặc biệt là những người đã từng trải qua quá trình xây dựng và thoái vốn thành công, cũng là nguồn giới thiệu chuyên gia rất đáng tin cậy. Những gợi ý từ họ thường dựa trên trải nghiệm thực tế, không mang tính lý thuyết thuần túy. Với startup, việc tận dụng mạng lưới này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian tìm kiếm, mà còn giảm rủi ro lựa chọn sai người.

Trường đại học, viện nghiên cứu và tổ chức chuyên môn

Đối với các startup hoạt động trong lĩnh vực công nghệ, khoa học, y sinh, nông nghiệp công nghệ cao hoặc đổi mới sáng tạo dựa trên nghiên cứu, trường đại học và viện nghiên cứu là nguồn chuyên gia quan trọng. Các giảng viên, nhà khoa học và chuyên gia nghiên cứu sở hữu nền tảng học thuật vững chắc, khả năng phân tích sâu và hiểu rõ xu hướng phát triển dài hạn của công nghệ. Họ đặc biệt phù hợp với các bài toán về phát triển sản phẩm, công nghệ lõi, sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ. Tuy nhiên, startup cần lưu ý rằng không phải chuyên gia học thuật nào cũng phù hợp với môi trường kinh doanh. Việc lựa chọn nên ưu tiên những người có kinh nghiệm làm việc với doanh nghiệp hoặc đã từng tham gia các dự án thương mại hóa.

Các công ty tư vấn và dịch vụ chuyên nghiệp

Luật, kế toán, kiểm toán, tài chính doanh nghiệp, chiến lược và nhân sự là những lĩnh vực mà startup sớm hay muộn cũng phải tiếp cận. Các công ty tư vấn và đơn vị cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp là nguồn chuyên gia có tính hệ thống cao, quy trình rõ ràng và trách nhiệm pháp lý cụ thể. Ưu điểm của nhóm này là tính chuẩn mực và độ tin cậy. Họ phù hợp với các startup đã có quy mô nhất định, chuẩn bị gọi vốn lớn, mở rộng thị trường hoặc cần tuân thủ các quy định pháp lý phức tạp. Nhược điểm là chi phí thường cao và cách tiếp cận có thể chưa linh hoạt đối với startup giai đoạn rất sớm. Do đó, startup cần cân nhắc kỹ về thời điểm và phạm vi sử dụng dịch vụ.

Cộng đồng chuyên gia và nền tảng kết nối trực tuyến

Trong những năm gần đây, nhiều cộng đồng và nền tảng trực tuyến đã ra đời nhằm kết nối startup với chuyên gia trong và ngoài nước. Đây có thể là các cộng đồng chuyên môn, mạng lưới cố vấn, hoặc nền tảng kết nối theo dự án. Nguồn này mang lại lợi thế về tính đa dạng và khả năng tiếp cận nhanh. Startup có thể tìm được chuyên gia trong các lĩnh vực rất hẹp hoặc mang tính toàn cầu, đặc biệt khi cần tư vấn về thị trường quốc tế, công nghệ mới hoặc mô hình kinh doanh đặc thù. Tuy nhiên, do mức độ mở cao, startup cần có tiêu chí đánh giá rõ ràng, tránh lựa chọn dựa trên danh xưng hoặc hồ sơ bề ngoài mà thiếu kiểm chứng năng lực thực tế.

Chương trình hỗ trợ và chính sách của Nhà nước

Nhiều chương trình hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo do Nhà nước hoặc các tổ chức phát triển triển khai thường đi kèm mạng lưới chuyên gia, cố vấn và hội đồng tư vấn. Đây là nguồn lực quan trọng nhưng thường bị startup bỏ qua. Các chuyên gia trong những chương trình này thường có kinh nghiệm làm việc với nhiều doanh nghiệp, hiểu bối cảnh chính sách và có khả năng hỗ trợ startup tiếp cận thêm các nguồn lực khác như tài trợ, kết nối thị trường và hạ tầng hỗ trợ. Đối với startup hoạt động tại Việt Nam, việc chủ động tìm hiểu và tham gia các chương trình này không chỉ giúp tiếp cận chuyên gia, mà còn tăng tính hợp pháp và uy tín cho doanh nghiệp.

Tiêu chí quan trọng khi lựa chọn chuyên gia

Tìm được nguồn là bước đầu, nhưng lựa chọn đúng người mới là yếu tố quyết định. Một chuyên gia phù hợp với startup cần đáp ứng ít nhất ba tiêu chí: chuyên môn phù hợp, kinh nghiệm thực tiễn và hiểu bối cảnh startup. Startup không nên chỉ dựa vào danh tiếng hay bằng cấp, mà cần xem xét các dự án mà chuyên gia đã từng tham gia, vai trò cụ thể của họ và mức độ phù hợp với giai đoạn hiện tại của doanh nghiệp. Quan trọng hơn, hai bên cần có sự tương thích về cách làm việc và mức độ cam kết.

Startup có thể tìm kiếm chuyên gia từ hệ sinh thái khởi nghiệp, mạng lưới nhà đầu tư, doanh nhân đi trước, trường đại học – viện nghiên cứu, công ty tư vấn chuyên nghiệp, nền tảng kết nối trực tuyến và các chương trình hỗ trợ của Nhà nước. Mỗi nguồn đều có ưu điểm và hạn chế riêng, phù hợp với những giai đoạn và mục tiêu khác nhau.

Trong khởi nghiệp, tìm đúng chuyên gia không phải để thay thế vai trò của nhà sáng lập, mà để nâng cao chất lượng quyết định và giảm thiểu rủi ro chiến lược. Startup thành công thường không phải là startup làm mọi thứ một mình, mà là startup biết kết nối đúng nguồn lực, đúng thời điểm.

(CASIC tổng hợp)