Lần đầu tiên, Việt Nam thiết lập hành lang pháp lý đầy đủ cho hoạt động đầu tư mạo hiểm – nguồn vốn được xem là “đòn bẩy sống còn” đối với khởi nghiệp sáng tạo và phát triển công nghệ. Việc ban hành Nghị định số 264/2025/NĐ-CP đã mở ra một chương mới, giúp dòng vốn rủi ro cao nhưng giàu tiềm năng được dẫn dắt bài bản vào khoa học, công nghệ và startup Việt.

Khơi thông dòng vốn cho khởi nghiệp sáng tạo

Ngày 14-10-2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 264/2025/NĐ-CP quy định về Quỹ Đầu tư mạo hiểm quốc gia và Quỹ Đầu tư mạo hiểm của địa phương. Đây là lần đầu tiên hoạt động đầu tư mạo hiểm – lĩnh vực gắn chặt với startup công nghệ – được luật hóa một cách toàn diện tại Việt Nam.

Trước đó, các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong nước chủ yếu tiếp cận vốn từ quỹ ngoại hoặc các chương trình hỗ trợ thử nghiệm, quy mô nhỏ. Thiếu khung pháp lý khiến quỹ nội gặp nhiều rủi ro, chưa thể mạnh dạn đầu tư dài hạn cho những ý tưởng công nghệ mới. Nghị định 264/2025/NĐ-CP được đánh giá là “điểm tựa thể chế” giúp startup Việt có thêm cơ hội tiếp cận nguồn vốn trong nước, giảm phụ thuộc vào bên ngoài.

Theo quy định, Quỹ Đầu tư mạo hiểm quốc gia có quy mô tối thiểu 2.000 tỷ đồng trong 5 năm đầu. Nhà nước chỉ tham gia tối đa 30% vốn điều lệ, phần còn lại huy động từ khu vực tư nhân. Ở cấp địa phương, ngân sách tỉnh, thành phố được phép góp tối đa 49% vốn điều lệ, tạo dư địa linh hoạt để phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp theo đặc thù từng vùng.

Nhà nước “đầu tư dẫn dắt”, startup là trung tâm

Theo Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ Phạm Đức Nghiệm, vốn nhà nước trong quỹ đầu tư mạo hiểm đóng vai trò “vốn mồi”, nhằm kích hoạt dòng vốn xã hội vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược và khởi nghiệp sáng tạo. Cách tiếp cận này cho thấy sự chuyển dịch rõ nét từ mô hình Nhà nước đầu tư trực tiếp sang Nhà nước kiến tạo và dẫn dắt thị trường.

Ở góc độ khởi nghiệp, điều này giúp startup công nghệ có thêm “bệ đỡ” khi bước vào giai đoạn rủi ro cao nhất – từ nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa sản phẩm. Khi hành lang pháp lý được xác lập, các doanh nghiệp khởi nghiệp có thể mạnh dạn thử nghiệm mô hình mới, giải quyết các “bài toán lớn” của Nhà nước và xã hội bằng công nghệ “Make in Vietnam”.

Giới thiệu sản phẩm “Blife – Hệ thống hỗ trợ giao tiếp cho người khuyết tật vận động nặng” do Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) nghiên cứu và phát triển. Ảnh: Quốc Toản

Chấp nhận rủi ro có kiểm soát – tinh thần cốt lõi của đầu tư khởi nghiệp

Một trong những điểm mới quan trọng của Nghị định 264/2025/NĐ-CP là lần đầu tiên nguyên tắc “chấp nhận rủi ro có kiểm soát” được luật hóa. Quỹ đầu tư mạo hiểm được phép có mức tổn thất tối đa không quá 50% vốn điều lệ, hiệu quả được đánh giá trên toàn bộ danh mục đầu tư thay vì từng dự án riêng lẻ.

Cách tiếp cận này phù hợp với bản chất của đầu tư khởi nghiệp sáng tạo – nơi chỉ cần một số ít dự án thành công cũng có thể bù đắp cho nhiều khoản đầu tư thất bại. Bên cạnh đó, quy định miễn trừ trách nhiệm cho người quản lý quỹ nếu đã tuân thủ đúng quy trình, minh bạch và trung thực, được xem là yếu tố then chốt để khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm trong đầu tư mạo hiểm.

Tạo vòng tuần hoàn vốn cho hệ sinh thái startup

Nghị định cho phép quỹ hoạt động theo mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần, thuê đơn vị quản lý quỹ chuyên nghiệp, kể cả tư nhân. Quỹ cũng được phép góp vốn, thành lập các quỹ khác trong và ngoài nước theo mô hình “quỹ của các quỹ”, mở rộng khả năng kết nối startup Việt với mạng lưới đầu tư toàn cầu.

Chu kỳ đầu tư tối đa 10 năm, riêng các dự án công nghệ chiến lược có thể kéo dài tới 15 năm. Đáng chú ý, tối đa 5% lợi nhuận sau thuế được phép tái đầu tư trở lại hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, tạo vòng tuần hoàn “đầu tư – tăng trưởng – tái đầu tư” bền vững.

Bộ Khoa học và Công nghệ hiện đang thúc đẩy việc thành lập Quỹ Đầu tư mạo hiểm quốc gia, đồng thời hướng dẫn nhiều địa phương như Bắc Ninh, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh, Cần Thơ xây dựng quỹ đầu tư mạo hiểm cấp tỉnh, gắn với chiến lược phát triển startup và đổi mới sáng tạo tại chỗ.

Với khung pháp lý rõ ràng, cơ chế linh hoạt và tư duy chấp nhận rủi ro có kiểm soát, Nghị định số 264/2025/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ trở thành đòn bẩy quan trọng cho khởi nghiệp sáng tạo, đưa dòng vốn xã hội chảy mạnh hơn vào công nghệ, góp phần hình thành thị trường đầu tư mạo hiểm chuyên nghiệp và thúc đẩy kinh tế tri thức tại Việt Nam.

CASIC TỔNG HỢP