Khởi nghiệp thường được vẽ nên bằng những câu chuyện thành công hào nhoáng: gọi vốn triệu đô, tăng trưởng thần tốc, trở thành kỳ lân. Nhưng phía sau ánh hào quang ấy là một sự thật ít được nói thẳng: khởi nghiệp là hành trình đầy bất ổn, rủi ro và áp lực kéo dài. Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam hiện nay, trong khi dòng vốn đầu tư mạo hiểm cho khởi nghiệp hiện đang giảm mạnh (chỉ còn khoảng 215 triệu USD trong năm 2025, theo báo cáo VinVentures), nếu bạn đang tìm kiếm một con đường ổn định, ít biến động, thì khởi nghiệp có lẽ không phải lựa chọn phù hợp dành cho bạn.

Khởi nghiệp không phải là con đường dẫn đến sự an toàn tài chính hay nhịp sống đều đặn. Ngược lại, nó là một hành trình đầy biến động, nơi mà trạng thái không chắc chắn trở thành điểm đặc trưng. Theo các thống kê gần đây từ giới chuyên gia và báo cáo thị trường, tỷ lệ thất bại của các startup Việt Nam dao động ở mức cực cao: khoảng 93-97% các dự án không thể tồn tại qua 02 năm đầu tiên. Con số này không khác biệt nhiều so với mức trung bình toàn cầu (75-90%), nhưng ở Việt Nam, áp lực càng lớn hơn do thị trường còn non trẻ, dòng vốn mạo hiểm chưa đủ rộng và các yếu tố vĩ mô khác.

Tại sao khởi nghiệp lại “khắc nghiệt” với những ai khao khát ổn định?

Thứ nhất, thu nhập không ổn định là thực tế khó tránh khỏi. Khác với công việc văn phòng với mức lương cố định hàng tháng, người khởi nghiệp thường phải đối mặt với giai đoạn “tạo lập” kéo dài: chi phí vận hành liên tục đổ ra trong khi doanh thu có thể bằng không hoặc chỉ lác đác trong nhiều tháng, thậm chí vài năm. Nhiều founder chia sẻ rằng họ từng rơi vào tình trạng “cạn vốn” – nỗi ám ảnh lớn nhất, khiến stress tăng cao, ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và khả năng ra quyết định.

Thứ hai, thời gian và công sức không có giới hạn. Một công việc ổn định thường kết thúc lúc 5-6 giờ chiều, còn khởi nghiệp thì luôn ở trạng thái luôn phải sẵn sàng. Founder phải làm việc 12-16 giờ/ngày, cuối tuần không nghỉ, lễ Tết vẫn họp hành. Nhiều mối quan hệ cá nhân bị ảnh hưởng: gia đình, bạn bè, thậm chí người yêu có thể không hiểu và dẫn đến chia tay. Đây không phải chuyện hiếm gặp trong cộng đồng doanh nhân trẻ.

Thứ ba, rủi ro thất bại cao và hậu quả nặng nề. Năm 2025, số lượng giao dịch đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam chỉ còn 41 thương vụ – giảm mạnh so với các năm trước. Các quỹ giờ đây ưu tiên startup đã có doanh thu ổn định, đội ngũ chứng minh được năng lực, thay vì “cược” vào ý tưởng mới mẻ. Kết quả: phần lớn dự án mới khó tiếp cận vốn, phải tự lực cánh sinh. Khi thất bại, founder không chỉ mất thời gian, tiền bạc mà còn chịu áp lực tâm lý lớn từ những áp lực khác.

Vậy ai nên khởi nghiệp?

Khởi nghiệp phù hợp với những người sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao để đổi lấy cơ hội lớn. Họ thường có các đặc điểm chung: đam mê mãnh liệt với ý tưởng, khả năng chịu đựng thất bại tốt, kỹ năng quản trị dòng tiền và tinh thần học hỏi không ngừng. Ngược lại, nếu bạn ưu tiên sự ổn định tài chính, lịch trình đều đặn, bảo hiểm y tế đầy đủ và khả năng dự đoán thu nhập hàng tháng – thì con đường an toàn hơn vẫn là làm việc trong các doanh nghiệp đã có hệ thống, hoặc ít nhất là khởi nghiệp “bán thời gian” – tức là khởi nghiệp song song với công việc chính.

Khởi nghiệp không phải là “sân chơi” dành cho tất cả mọi người. Nó giống như một cuộc phiêu lưu mạo hiểm: phần thưởng có thể rất lớn (tự do tài chính, tạo ra giá trị xã hội, lan tỏa cảm hứng và văn hóa khởi nghiệp, trở thành kỳ lân... ), nhưng xác suất thất bại cũng cao tương ứng. Trong bối cảnh năm 2026, khi thị trường đang đòi hỏi sự chọn lọc khắt khe hơn, lời khuyên chân thành nhất dành cho những ai đang phân vân là: Hãy tự hỏi bản thân một câu thật thẳng thắn: “Mình có thực sự chấp nhận được rủi ro rằng có thể sẽ mất tất cả để theo đuổi hành trình này không?”. Nếu câu trả lời là “Không” hoặc “Mình cần sự ổn định hơn bất cứ điều gì”, thì đừng bước vào con đường khởi nghiệp. Hãy chọn con đường phù hợp với bản thân.

(CASIC tổng hợp)