Trong hệ sinh thái khởi nghiệp, Mentor, Advisor và Consultant là những khái niệm quen thuộc nhưng thường bị dùng lẫn lộn hoặc hiểu chưa đầy đủ về chức năng thực sự. Việc làm rõ sự khác biệt giữa ba vai trò này không chỉ giúp startup và doanh nghiệp lựa chọn đúng nguồn lực cho từng giai đoạn tăng trưởng, mà còn góp phần thiết lập kỳ vọng rõ ràng và xây dựng mô hình hợp tác hiệu quả ngay từ đầu.

Mentor là gì?

Mentor (người cố vấn/người định hướng) là người có kinh nghiệm và kiến thức sâu rộng trong một lĩnh vực, đóng vai trò dẫn dắt, hỗ trợ và chia sẻ để giúp đỡ người ít kinh nghiệm hơn (Mentee) phát triển chuyên môn, kỹ năng, định hướng sự nghiệp và vượt qua thử thách. Mối quan hệ này dựa trên sự tin cậy, chia sẻ kiến thức thực tế và truyền cảm hứng, giúp Mentee khai phá tiềm năng và đạt mục tiêu cá nhân/nghề nghiệp. Thông thường, Mentor chỉ đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn nhận diện, phân tích vấn đề (giai đoạn tiền quyết định). Mentor là người có kinh nghiệm thực tiễn, tham gia hỗ trợ cá nhân sáng lập hoặc đội ngũ lãnh đạo thông qua việc chia sẻ kiến thức, góc nhìn và bài học kinh nghiệm. Vai trò của mentor tập trung vào định hướng tư duy, phát triển năng lực cá nhân và khả năng ra quyết định của người được hướng dẫn.

Mentor thường không tham gia trực tiếp vào việc điều hành hay giải quyết các vấn đề cụ thể của doanh nghiệp. Mối quan hệ mentoring mang tính dài hạn, linh hoạt, ít ràng buộc về hợp đồng và trách nhiệm kết quả mang tính gián tiếp.

Advisor là gì?

Advisor là người tư vấn nhưng có yếu tố cùng tham gia (hay có thể hiểu là tham vấn) vào ngay trong quá trình triển khai các hoạt động về chiến lược hoặc chuyên môn cho doanh nghiệp trong một lĩnh vực cụ thể như mô hình kinh doanh, công nghệ, tài chính, pháp lý, gọi vốn hoặc mở rộng thị trường. Advisor tham gia ở mức độ gần hơn với các quyết định quan trọng của doanh nghiệp so với Mentor.

Hoạt động của Advisor thường gắn với một giai đoạn phát triển hoặc mục tiêu cụ thể. Advisor có thể được chi trả bằng thù lao, cổ phần hoặc kết hợp cả hai, đồng thời có trách nhiệm nhất định đối với chất lượng tư vấn và tác động của các khuyến nghị đưa ra.

Consultant là gì?

Consultant là chuyên gia được doanh nghiệp thuê để giải quyết một vấn đề xác định trong phạm vi, thời gian và ngân sách cụ thể. Hoạt động tư vấn thường được thực hiện thông qua hợp đồng, với đầu ra và chỉ tiêu đánh giá rõ ràng. Consultant tập trung vào việc phân tích vấn đề, đề xuất giải pháp và hỗ trợ triển khai nhằm đạt kết quả đo lường được. Trách nhiệm của Consultant gắn trực tiếp với kết quả công việc theo cam kết, và thù lao chủ yếu được chi trả bằng tiền.

Sự khác biệt cơ bản giữa Mentor, Advisor và Consultant

Xét về mục tiêu, Mentor hướng đến phát triển con người; Advisor tập trung vào tư vấn chiến lược và quyết định; trong khi Consultant tập trung vào giải pháp nhằm giải quyết các vấn đề cụ thể trong hoạt động doanh nghiệp. Về phạm vi tham gia, Mentor thường đồng hành dài hạn; Advisor tham gia theo giai đoạn; Consultant làm việc ngắn hạn theo hợp đồng. Mức độ ràng buộc và trách nhiệm kết quả tăng dần từ Mentor, Advisor đến Consultant.

Lưu ý khi lựa chọn hình thức hỗ trợ

Việc lựa chọn Mentor, Advisor hay Consultant cần dựa trên nhu cầu thực tế của doanh nghiệp ở từng thời điểm. Doanh nghiệp nên xác định rõ mình đang cần định hướng, tư vấn chiến lược hay giải pháp thực thi để tránh sử dụng sai vai trò, dẫn đến lãng phí nguồn lực và hiệu quả hỗ trợ không như kỳ vọng.

 (CASIC tổng hợp)