Trong thực tế, không ít startup tìm đến cố vấn với kỳ vọng quá lớn, trong khi cơ chế hợp tác lại mơ hồ, thiếu ràng buộc và nhanh chóng đổ vỡ. Việc xác định đúng cách thức hợp tác ngay từ đầu là yếu tố then chốt để biến cố vấn thành một nguồn lực chiến lược, thay vì chỉ dừng lại ở mối quan hệ hình thức.

Xác định rõ nhu cầu thực sự của startup

Trước khi bàn đến cơ chế hợp tác, startup cần trả lời một câu hỏi nền tảng: doanh nghiệp đang cần cố vấn để làm gì? Cố vấn có thể hỗ trợ về tư duy chiến lược, chuyên môn sản phẩm, thị trường, gọi vốn hay quản trị tổ chức, nhưng không thể bao phủ tất cả. Việc xác định rõ nhu cầu giúp startup lựa chọn đúng loại cố vấn, tránh tình trạng mời người có uy tín nhưng không phù hợp với bài toán thực tế. Một cơ chế hợp tác bền vững luôn bắt đầu từ sự phù hợp về năng lực và vai trò.

Làm rõ vai trò và phạm vi tham gia của cố vấn

Một trong những nguyên nhân phổ biến khiến mối quan hệ startup – cố vấn thất bại là sự nhầm lẫn vai trò. Cố vấn không phải người điều hành, không chịu trách nhiệm thay startup, và cũng không phải nhà đầu tư nếu hai bên không có thỏa thuận rõ ràng. Ngay từ đầu, startup cần làm rõ phạm vi tham gia của cố vấn: mức độ tham gia vào quyết định chiến lược, tần suất trao đổi, lĩnh vực chịu trách nhiệm tư vấn và giới hạn can thiệp. Sự rõ ràng này giúp tránh xung đột và bảo vệ quyền tự chủ của đội ngũ sáng lập.

Thống nhất kỳ vọng hai chiều

Hợp tác lâu dài không thể chỉ dựa trên kỳ vọng một chiều từ phía startup. Cố vấn cũng có những mong đợi nhất định, có thể là cơ hội đóng góp chuyên môn, mở rộng ảnh hưởng nghề nghiệp, học hỏi từ mô hình mới hoặc lợi ích tài chính. Việc trao đổi thẳng thắn về kỳ vọng giúp hai bên đánh giá mức độ sẵn sàng cam kết. Khi kỳ vọng không được nói rõ, mối quan hệ rất dễ rơi vào trạng thái hình thức, thiếu động lực duy trì.

Lựa chọn cơ chế lợi ích phù hợp

Cơ chế lợi ích là yếu tố nhạy cảm nhưng không thể né tránh. Tùy vào mức độ đóng góp và thời gian đồng hành, startup có thể lựa chọn các hình thức như thù lao theo giờ, theo giai đoạn, hoặc chia sẻ cổ phần với tỷ lệ hợp lý. Điều quan trọng là cơ chế lợi ích phải phản ánh đúng giá trị đóng góp của cố vấn, đồng thời không tạo áp lực tài chính hoặc rủi ro mất kiểm soát cho startup. Với các mối quan hệ dài hạn, việc thiết kế cơ chế lợi ích theo lộ trình thường mang lại hiệu quả bền vững hơn.

Thiết lập nguyên tắc làm việc và đánh giá định kỳ

Một mối quan hệ hợp tác hiệu quả cần có nguyên tắc vận hành rõ ràng, bao gồm cách thức trao đổi thông tin, bảo mật dữ liệu, xử lý xung đột và đánh giá hiệu quả hợp tác. Việc đánh giá định kỳ giúp hai bên kịp thời điều chỉnh kỳ vọng, phương thức làm việc hoặc thậm chí kết thúc hợp tác trong tinh thần chuyên nghiệp nếu không còn phù hợp. Đây là yếu tố quan trọng giúp mối quan hệ không bị kéo dài một cách hình thức hoặc gây tổn hại đến chiến lược dài hạn của startup.

Cơ chế hợp tác giữa startup và cố vấn không nên được xây dựng dựa trên cảm tính hay danh tiếng cá nhân, mà cần được thiết kế như một phần trong chiến lược phát triển nguồn lực của doanh nghiệp. Khi vai trò rõ ràng, kỳ vọng minh bạch và lợi ích hài hòa, mối quan hệ này không chỉ phù hợp mà còn có khả năng đồng hành lâu dài, tạo ra giá trị thực chất cho cả hai phía.

(CASIC tổng hợp)