Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy phát triển quốc gia: từ tăng trưởng dựa vào khai thác nguồn lực sang mô hình phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và sức sáng tạo của con người. Trong đó, kinh tế tư nhân, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những trụ cột then chốt để Việt Nam bứt phá trong giai đoạn mới.

Đây không chỉ là điều chỉnh về chiến lược kinh tế, mà còn là tuyên ngôn về khát vọng xây dựng một quốc gia năng động, tự cường và có vị thế ngày càng rõ nét trên bản đồ kinh tế toàn cầu.

Nền tảng vĩ mô và dư địa phát triển mới

Giai đoạn 2021–2025, Việt Nam đã đi qua nhiều biến động lớn của thế giới nhưng vẫn giữ được ổn định vĩ mô và đà tăng trưởng tích cực. Quy mô nền kinh tế tiếp tục mở rộng, thu nhập bình quân đầu người được cải thiện, các cân đối lớn của nền kinh tế được bảo đảm. Đặc biệt, khu vực kinh tế tư nhân ngày càng khẳng định vai trò trung tâm khi đóng góp tỷ trọng lớn vào GDP, tạo việc làm và thúc đẩy đổi mới mô hình kinh doanh.

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng thể hiện khát vọng đưa Việt Nam trở thành một nền kinh tế kiến tạo, tự cường và có tầm ảnh hưởng toàn cầu. Trong ảnh: Tuyến đường Phạm Hùng (Hà Nội). Ảnh: Quang Thái

Song song với thành tựu, nền kinh tế cũng bộc lộ những hạn chế mang tính cấu trúc: năng suất lao động chưa cao, phụ thuộc đáng kể vào khu vực FDI, số lượng doanh nghiệp tư nhân đủ năng lực cạnh tranh toàn cầu còn ít, hoạt động nghiên cứu – phát triển chưa trở thành động lực phổ biến.

Những điểm nghẽn đó đặt ra yêu cầu phải kiến tạo một mô hình tăng trưởng mới, trong đó tinh thần khởi nghiệp và sáng tạo được lan tỏa rộng khắp, trở thành động lực nội sinh của nền kinh tế.

Từ tăng trưởng sang kiến tạo: Hình hài quốc gia khởi nghiệp

Mô hình phát triển giai đoạn 2026–2030 được định hướng xoay quanh kinh tế tri thức và sáng tạo, với mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia khởi nghiệp, xanh và hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Trọng tâm không chỉ là tốc độ tăng trưởng, mà là chất lượng tăng trưởng và khả năng tạo giá trị mới.

Ba trụ cột lớn được đặt ra gồm: chuyển đổi số và công nghệ cao; chuyển đổi xanh và phát triển bền vững; chuyển đổi con người thông qua giáo dục khởi nghiệp và sáng tạo. Trong đó, yếu tố con người được xem là đột phá chiến lược, quyết định khả năng hiện thực hóa khát vọng phát triển dài hạn.

Việc đưa tư duy khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và kỹ năng kinh doanh vào hệ thống giáo dục từ sớm sẽ góp phần hình thành một thế hệ công dân có tinh thần doanh nhân, sẵn sàng thử nghiệm, chấp nhận rủi ro và tạo ra giá trị mới cho xã hội.

Giáo dục – doanh nghiệp – đổi mới sáng tạo: Tam giác phát triển mới

Một quốc gia khởi nghiệp không thể hình thành nếu giáo dục, nghiên cứu và doanh nghiệp vận hành rời rạc. Vì vậy, định hướng lớn là tăng cường gắn kết giữa nhà trường và doanh nghiệp, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp trong các trường đại học, viện nghiên cứu, đồng thời kết nối với các quỹ đầu tư và trung tâm R&D trong và ngoài nước.

Song song với đó, việc xây dựng các đại học nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế được xem là bước đi chiến lược nhằm đào tạo nguồn nhân lực tinh hoa, làm chủ công nghệ lõi và từng bước đưa Việt Nam trở thành trung tâm sáng tạo của khu vực.

Khi doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu vào quá trình đào tạo, nghiên cứu và thương mại hóa công nghệ, nền kinh tế sẽ chuyển dịch từ gia công, lắp ráp sang sáng tạo và dẫn dắt.

Thể chế mở đường cho khát vọng lớn

Để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực chủ đạo, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng minh bạch, bình đẳng và thân thiện với đổi mới sáng tạo. Việc phát triển thị trường vốn, khuyến khích đầu tư mạo hiểm, thúc đẩy các mô hình hợp tác công – tư và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) sẽ tạo không gian cho những ý tưởng mới được thử thách và trưởng thành.

Bên cạnh đó, chính sách công nghiệp có chọn lọc, tập trung vào các ngành mũi nhọn như công nghệ số, năng lượng sạch, bán dẫn, logistics thông minh hay công nghệ sinh học sẽ góp phần hình thành các doanh nghiệp tư nhân có năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Tầm nhìn dài hạn: Việt Nam trong chuỗi giá trị thế giới

Mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu trở thành quốc gia công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, với kinh tế tư nhân và kinh tế số giữ vai trò chủ lực. Xa hơn, đến năm 2045, khát vọng vươn lên nhóm các nền kinh tế hàng đầu thế giới gắn liền với hình ảnh một quốc gia khởi nghiệp toàn dân, nơi mỗi công dân đều có cơ hội sáng tạo và kiến tạo tương lai.

Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV không chỉ đưa ra định hướng phát triển, mà còn truyền đi một thông điệp mạnh mẽ: khi khởi nghiệp trở thành tinh thần chung của xã hội, kinh tế tư nhân được trao niềm tin và khoa học – công nghệ trở thành sức mạnh trung tâm, Việt Nam hoàn toàn có thể bứt phá, vươn tầm và đóng góp tích cực vào sự phát triển của thế giới.

CASIC TỔNG HỢP