Nhiều năm qua, các trường đại học và viện nghiên cứu trên địa bàn Hà Nội sở hữu khối lượng lớn sáng chế, giải pháp kỹ thuật và kết quả nghiên cứu có giá trị. Tuy nhiên, phần lớn các tài sản trí tuệ này vẫn chưa được khai thác hiệu quả, tỷ lệ thương mại hóa còn thấp, khiến quá trình hình thành doanh nghiệp khởi nghiệp từ nghiên cứu gặp nhiều hạn chế.

Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 271/2025/NĐ-CP, cho phép các cơ sở giáo dục đại học tại Hà Nội sử dụng tài sản trí tuệ để góp vốn và thành lập doanh nghiệp, được đánh giá là bước mở quan trọng, tạo hành lang pháp lý cho hoạt động khởi nghiệp khoa học – công nghệ trong khối đại học.

Dư địa lớn cho khởi nghiệp từ nghiên cứu

Theo Quyền Viện trưởng Viện Khoa học Sở hữu trí tuệ quốc gia Nguyễn Hữu Cẩn, trong khối viện, trường, chỉ khoảng 3% sáng chế được thương mại hóa thành công. Phần lớn các kết quả nghiên cứu mới dừng ở mức độ sẵn sàng công nghệ từ TRL 3 đến TRL 5, tức vẫn nằm trong giai đoạn thử nghiệm. Bên cạnh đó, nhiều nhà khoa học cho rằng cơ chế chia sẻ lợi ích chưa rõ ràng khiến động lực tham gia khởi nghiệp còn hạn chế.

Đại học Quốc gia Hà Nội hiện có hơn 300 đơn đăng ký sở hữu trí tuệ trong giai đoạn 2020–2025. Tuy nhiên, theo đại diện đơn vị, khó khăn lớn nhất vẫn là việc định giá tài sản trí tuệ và tâm lý thận trọng của doanh nghiệp khi đầu tư vào các công nghệ chưa có tiền lệ trên thị trường.

Giới thiệu các sản phẩm của Trường Đại học Giao thông vận tải ở Triển lãm đổi mới sáng tạo 5 trường trọng điểm kỹ thuật - công nghệ tại Hà Nội, tháng 9-2025.

Ở nhóm trường đào tạo y – dược, Học viện Quân y thường xuyên triển khai các nghiên cứu y sinh, dược liệu và thử nghiệm lâm sàng. Dù vậy, trước đây, nhà trường chưa có quyền thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu, dẫn tới việc nhiều ý tưởng có tiềm năng khởi nghiệp không thể triển khai ra thực tế.

Với các trường thuộc khối kinh tế, thách thức lại nằm ở tài sản vô hình như thương hiệu và tri thức quản lý. Việc thiếu cơ chế định giá và quy định về cử viên chức tham gia quản lý doanh nghiệp khiến nhiều cơ hội khởi nghiệp gắn với nhà trường chưa thể hình thành.

Trong khối giáo dục nghề nghiệp, sinh viên có nhiều sản phẩm thực hành và mô hình dịch vụ, song thiếu hành lang pháp lý để phát triển thành doanh nghiệp hoặc trung tâm thực hành gắn với thương mại.

Cơ chế mới mở đường cho khởi nghiệp đại học

Nghị định số 271/2025/NĐ-CP ngày 15-10-2025, quy định chi tiết Khoản 4 Điều 23 Luật Thủ đô, được các trường đại học trên địa bàn Hà Nội xem là điểm đột phá. Nghị định cho phép sử dụng tài sản trí tuệ để góp vốn, thành lập doanh nghiệp, lựa chọn đại diện phần vốn của cơ sở giáo dục và quy định rõ trách nhiệm của viên chức tham gia hoạt động khởi nghiệp.

Theo đại diện Đại học Bách khoa Hà Nội, nhà trường sẽ triển khai thí điểm các nhóm nghiên cứu có tài sản trí tuệ phù hợp để hình thành doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ, đồng thời tăng cường kết nối doanh nghiệp theo mô hình hợp tác giữa nhà trường, nhà khoa học và doanh nghiệp.

Đại học Ngoại thương đánh giá cơ chế mới đã tháo gỡ hai điểm nghẽn lớn là định giá tài sản trí tuệ và cơ chế nhân sự. Khi các rào cản này được giải quyết, trường có điều kiện phát triển các doanh nghiệp khởi nghiệp gắn với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của mình.

Học viện Quân y cho rằng, việc cho phép chuyển quyền sở hữu tài sản trí tuệ về nhà trường và thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu sẽ tạo động lực lớn cho các nhà khoa học, đồng thời rút ngắn quá trình đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường.

Đối với các trường cao đẳng, lãnh đạo nhiều đơn vị nhận định Nghị định mở ra cơ hội hình thành các doanh nghiệp thực hành, trung tâm đổi mới sáng tạo hoặc mô hình kinh doanh dịch vụ do sinh viên trực tiếp tham gia, đặc biệt trong các lĩnh vực du lịch, ẩm thực, thương mại và kỹ thuật.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá Nghị định số 271/2025/NĐ-CP là bước tiến quan trọng, tạo nền tảng pháp lý để thúc đẩy khởi nghiệp từ đại học. Khi các vướng mắc về định giá, quyền sở hữu và cơ chế nhân sự được tháo gỡ, con đường từ nghiên cứu đến thị trường được kỳ vọng sẽ ngắn hơn, góp phần hình thành các doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ có khả năng cạnh tranh.

CASIC TỔNG HỢP