Trong bối cảnh thế giới đối mặt đồng thời với biến đổi khí hậu, cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm môi trường và sức ép chuyển dịch mô hình tăng trưởng, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng khẳng định vai trò trung tâm trong việc định hình con đường phát triển xanh và bền vững của mỗi quốc gia.

Đối với Việt Nam, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mang tính khuyến nghị, mà đã trở thành định hướng chiến lược dài hạn. Trong tiến trình đó, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là nền tảng cốt lõi, xuyên suốt từ hoạch định chính sách đến tổ chức thực thi trong mọi lĩnh vực của nền kinh tế.

Đàn bò sữa hữu cơ của Tập đoàn TH được nuôi theo quy trình khép kín, bảo đảm chất lượng và giảm thiểu tác động đến môi trường.

Khoa học – công nghệ tạo nền móng cho tăng trưởng xanh

Theo ông Trần Quốc Cường, Vụ trưởng Vụ Khoa học Xã hội, Nhân văn và Tự nhiên (Bộ Khoa học và Công nghệ), để hiện thực hóa mục tiêu phát triển xanh, Việt Nam cần tạo ra những bước đột phá thực chất về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, thay vì chỉ dừng lại ở các cam kết chính sách.

Bộ Khoa học và Công nghệ đã xác định năm nhóm lĩnh vực then chốt gồm: hoàn thiện thể chế và hành lang pháp lý; phát triển các công nghệ nền tảng và công nghệ năng lượng xanh; xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng phục vụ tăng trưởng xanh; hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo xanh; và phát triển nguồn nhân lực “xanh – số” gắn với hợp tác quốc tế.

Cùng với Nghị quyết số 57-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, việc Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo chính thức có hiệu lực từ ngày 1-10-2025 được xem là dấu mốc quan trọng, tạo cú hích mạnh mẽ cho tiến trình chuyển đổi xanh.

Luật đã mở đường cho nhiều cơ chế mới như thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), tháo gỡ vướng mắc về tài chính, quyền sở hữu kết quả nghiên cứu và thương mại hóa công nghệ – những “điểm nghẽn” tồn tại nhiều năm trong hoạt động khoa học và đổi mới sáng tạo.

Làm chủ công nghệ, giảm phụ thuộc tài nguyên

Trong lĩnh vực năng lượng và môi trường, Việt Nam đang ưu tiên phát triển các công nghệ năng lượng tái tạo, hydrogen xanh, lưu trữ năng lượng, vật liệu xanh và công nghệ carbon thấp. Đây là những trụ cột giúp giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời tạo nền tảng cho nền kinh tế carbon thấp và kinh tế tuần hoàn.

Song song đó, hệ thống tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng được coi là “hạ tầng mềm” của chuyển đổi xanh. Hiện nay, Việt Nam đã ban hành hơn 14.200 tiêu chuẩn quốc gia, trong đó hàng trăm tiêu chuẩn trực tiếp phục vụ mục tiêu tăng trưởng xanh, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Việc hài hòa các tiêu chuẩn này với thông lệ quốc tế giúp doanh nghiệp tiết kiệm tài nguyên, kiểm soát phát thải và nâng cao năng lực cạnh tranh khi tham gia thị trường toàn cầu.

Đổi mới sáng tạo – động lực lan tỏa chuyển đổi xanh

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, khoa học – công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi gắn chặt với đổi mới sáng tạo và nhu cầu thực tiễn của nền kinh tế. Do đó, việc xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo xanh đang được đẩy mạnh, với doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm, viện nghiên cứu và trường đại học là nguồn cung tri thức, còn Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế và hỗ trợ nguồn lực.

Hiện Việt Nam có hơn 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trong đó hàng trăm doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực năng lượng tái tạo, công nghệ môi trường, nông nghiệp bền vững và kinh tế tuần hoàn. Mối liên kết giữa viện – trường – doanh nghiệp đang từng bước được củng cố, hình thành chuỗi giá trị từ nghiên cứu, ươm tạo đến ứng dụng và thương mại hóa sản phẩm xanh.

Từ góc độ đào tạo, Tiến sĩ Phạm Bá Việt Anh (Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội) cho rằng, để chuyển đổi xanh đi vào chiều sâu, cần song song hoàn thiện chính sách khuyến khích đầu tư công nghệ sạch, nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực và xây dựng nhận thức xã hội về vai trò của khoa học – công nghệ trong phát triển bền vững.

Kết nối tri thức toàn cầu cho phát triển bền vững

Bên cạnh nguồn lực trong nước, Việt Nam đang tích cực mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việc tham gia Kế hoạch Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN giai đoạn 2026-2035, cùng các chương trình hợp tác với Đức, Nhật Bản và Viện Tăng trưởng xanh toàn cầu (GGGI), giúp Việt Nam tiếp cận tri thức, công nghệ mới và kinh nghiệm quốc tế trong chuyển đổi xanh.

Từ hoàn thiện thể chế, phát triển công nghệ lõi, xây dựng nguồn nhân lực đến hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo xanh, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang ngày càng khẳng định vai trò là động lực trung tâm của phát triển bền vững. Đây chính là nền tảng để Việt Nam tiến tới mô hình tăng trưởng xanh, hiện đại và có khả năng thích ứng cao trong tương lai.

CASIC TỔNG HỢP