Trong giới khởi nghiệp, gọi vốn thường được xem như một cột mốc đáng tự hào. Founder nói về vòng gọi vốn như bằng chứng cho thấy Startup đang đi đúng hướng. Nhưng thực tế khắc nghiệt hơn nhiều: không ít Startup chết nhanh hơn sau khi có tiền. Không phải vì nhà đầu tư xấu, mà vì Startup gọi vốn sai thời điểm.

Gọi vốn không phải là phần thưởng cho nỗ lực. Nó là một quyết định chiến lược. Và nếu quyết định đó được đưa ra khi Startup chưa sẵn sàng, dòng tiền mới có thể trở thành áp lực bóp nghẹt thay vì bệ phóng tăng trưởng.

Nhiều Founder xem gọi vốn như cách giải quyết vấn đề tài chính: hết tiền thì đi gọi vốn. Cách nghĩ này rất nguy hiểm. Vốn không sửa được mô hình kinh doanh sai, cũng không tạo ra nhu cầu thị trường nếu trước đó không tồn tại. Nó chỉ khuếch đại những gì Startup đang có. Nếu hệ thống vận hành yếu, đội ngũ chưa sẵn sàng và giả định thị trường chưa được kiểm chứng, tiền chỉ giúp Startup đốt nhanh hơn.

Ở giai đoạn đầu, giá trị lớn nhất của startup không phải tăng trưởng, mà là học. Học xem vấn đề có thật không, khách hàng có sẵn sàng trả tiền không, và mô hình nào phù hợp nhất. Khi có vốn quá sớm, Startup dễ bị cuốn vào áp lực mở rộng trước khi hiểu rõ mình đang mở rộng cái gì. Thay vì thử nghiệm nhỏ và điều chỉnh nhanh, họ phải theo đuổi những kế hoạch lớn để xứng đáng với số tiền đã nhận. Nhịp học bị thay thế bằng nhịp chi tiêu.

Tiền đi kèm kỳ vọng. Nhà đầu tư không rót vốn để Startup tồn tại, họ rót vốn để Startup tăng trưởng. Nếu startup chưa có nền tảng vận hành đủ vững, áp lực tăng trưởng sớm sẽ tạo ra những quyết định vội vàng: tuyển người ồ ạt, mở rộng thị trường khi chưa hiểu khách hàng, và đẩy mạnh marketing cho một sản phẩm chưa thực sự ổn định. Những quyết định này thường để lại hậu quả dài hạn, ngay cả khi Startup còn tiền trong tài khoản.

Gọi vốn sai thời điểm thường đi kèm định giá không phù hợp. Startup quá sớm thường phải chấp nhận định giá thấp, hoặc điều khoản bất lợi. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tỷ lệ sở hữu, mà còn hạn chế các vòng gọi vốn sau. Một Startup bị định giá sai nhịp sẽ rất khó thuyết phục nhà đầu tư tiếp theo, kể cả khi có tiến triển. Tiền mới thường kéo theo tuyển dụng nhanh. Nhưng đội ngũ lớn không đồng nghĩa với hiệu quả. Khi văn hóa, quy trình và giá trị chưa đủ rõ, việc mở rộng đội ngũ chỉ làm tăng chi phí và độ phức tạp. Founder dành nhiều thời gian quản lý con người hơn là giải quyết vấn đề cốt lõi của sản phẩm và thị trường.

Một trong những lợi thế lớn nhất của Startup là khả năng xoay trục nhanh. Nhưng khi đã nhận vốn và cam kết với kế hoạch tăng trưởng, việc thay đổi hướng đi trở nên khó khăn hơn. Sai thời điểm gọi vốn có thể biến Startup thành một tổ chức cứng nhắc, nơi mọi thay đổi đều phải giải thích, phê duyệt và cân nhắc hình ảnh với nhà đầu tư.

Khi còn ít tiền, Startup buộc phải lắng nghe thị trường vì mỗi sai lầm đều rất đắt. Khi có nhiều tiền, sai lầm có thể bị che phủ tạm thời. Marketing có thể kéo khách hàng về dù sản phẩm chưa tốt. Giảm giá mạnh có thể tạo doanh thu ngắn hạn. Nhưng những tín hiệu này dễ đánh lạc hướng Founder, khiến họ tin rằng mô hình đang ổn trong khi vấn đề gốc chưa được giải quyết.

Một Startup gọi vốn vì sắp hết tiền thường ở thế yếu. Founder phải chấp nhận điều khoản không mong muốn, đồng thời mang theo áp lực lớn về kỳ vọng và thời gian. Áp lực này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng quyết định. Startup không còn đủ bình tĩnh để chọn giải pháp tốt nhất, mà chỉ chọn giải pháp nhanh nhất. Gọi vốn nên xảy ra khi startup đã chứng minh được những giả định quan trọng nhất: vấn đề thật, khách hàng thật, và dấu hiệu cho thấy mô hình có thể mở rộng. Ở thời điểm đó, vốn giúp tăng tốc một hệ thống đã hoạt động, thay vì cố gắng cứu một hệ thống còn đang loay hoay tìm hướng đi. Nhà đầu tư chọn Startup khi rủi ro đang giảm. Nếu vốn được dùng để làm rõ mô hình, cải thiện sản phẩm và mở rộng có kiểm soát, nó sẽ tạo ra giá trị. Ngược lại, nếu vốn chỉ giúp kéo dài thời gian né tránh vấn đề, Startup đang tự bóp ngạt mình một cách chậm rãi.

Gọi vốn không phải dấu hiệu cho thấy Startup đã thành công. Nó chỉ là một công cụ, và như mọi công cụ khác, dùng sai thời điểm sẽ gây hại. Với Startup, câu hỏi quan trọng không phải là bao giờ gọi được vốn, mà là mình đã sẵn sàng để sử dụng vốn chưa. Bởi vì gọi vốn sai thời điểm không chỉ làm startup đi chậm hơn, mà còn có thể bóp nghẹt cơ hội sống sót ngay từ bên trong.

(CASIC tổng hợp)